Η ελευθερία στη ζυγαριά

The New York Times – Η Καθημερινή (9/9/12)

Roger Cohen

Για την ελευθερία και την ισότητα, τις δύο από τις τρεις λέξεις-εμβλήματα της Επανάστασης του 1789, ο γαλλικός και ο αγγλοσαξονικός κόσμος έχουν διαφορετική άποψη. Συμφωνούν ότι αμφότερες είναι σημαντικές, τουλάχιστον εφόσον η ισότητα εννοείται ως ισότητα ευκαιριών, αλλά διαφωνούν ως προς το πώς πρέπει να εξισορροπούνται.

Η ελευθερία που δεν συνοδεύεται από αλληλεγγύη δεν κάνει τη γαλλική καρδιά να χτυπάει με τον τρόπο που η ανεμπόδιστη ελευθερία ενθουσιάζει το αμερικανικό πνεύμα. Στη Γαλλία, το κράτος εκτιμάται ως προστάτης αντί να δαιμονοποιείται ως άρπαγας. Θεωρείται ρυθμιστής της οικονομικής ευκαιρίας και όχι φρένο σ’ αυτήν. Η ιστορία και η γεωγραφία εξηγούν αυτές τις διαφορές: Τα γαλλικά σύνορα δεν έχουν αλλάξει σημαντικά εδώ και αιώνες, ενώ η αμερικανική φαντασία πάντα αναζητεί νέα σύνορα. Η γαλλική πίτα, με σταθερό μέγεθος, χρειάζεται αδελφικό μοίρασμα ενώ η αμερικανική πίτα απαιτεί εξωτερική επέκταση.

Ετσι, η πρόταση του προέδρου Φρανσουά Ολάντ για φορολόγηση 75% στα ετήσια εισοδήματα που ξεπερνούν το ένα εκατομμύριο ευρώ δεν προκαλεί έκπληξη. Είναι απλώς το τελευταίο παράδειγμα της διαχρονικής γαλλικής επιθυμίας να εξασφαλίζεται η ισότητα μέσω διαταγμάτων και να μοιράζεται η πίτα με τρόπο που να κάνει τον κόσμο πιο δίκαιο.

Οπως κάθε φορολογικό μέτρο που προσβάλλει την κοινή λογική, μάλλον δεν πρόκειται να λειτουργήσει. Οι θιγόμενοι θα ψηφίσουν διά της φυγής. Ωστόσο, πάνω στο ευρύτερο ζήτημα της ελευθερίας και ποιος διαθέτει περισσότερη, έχει έρθει ο καιρός για τον αγγλοσαξονικό κόσμο (όπως επιμένουν να τον αποκαλούν οι Γάλλοι) να αποτινάξει την αλαζονική βεβαιότητα ότι έχει σαφές πλεονέκτημα.

Τα συμβατικά κριτήρια της ελευθερίας έχουν γίνει ανεπαρκή. Με τα κριτήρια αυτά, ο κόσμος έχει αποκτήσει μεγαλύτερη ελευθερία. Η οργάνωση για τα ανθρώπινα δικαιώματα Freedom House, με έδρα την Ουάσιγκτον, αναφέρει ότι 60% των χωρών του κόσμου είναι ελεύθερες σε σύγκριση με 41% το 1989. Οσον αφορά τον παγκόσμιο πληθυσμό των σχεδόν 11 δισεκατομμυρίων το 2011, η οργάνωση επισημαίνει ότι 3 δισεκατομμύρια άνθρωποι είναι ελεύθεροι (43%) σε σύγκριση με 1,3 δισ., ή 25%, πριν από μία εικοσαετία.

Οι νίκες εις βάρος καταπιεστικών καθεστώτων που αντανακλούν αυτές οι στατιστικές είναι σημαντικές. Γιατί λοιπόν συχνά αισθανόμαστε λιγότερο ελεύθεροι – πιο συμπιεσμένοι, πιο παρακολουθούμενοι, πιο φοβισμένοι, πιο περιορισμένοι;

Η απάντηση είναι ότι η ισορροπία ανάμεσα στην προσωπική ελευθερία και την κυβερνητική επίβλεψη έχει διαταραχθεί σοβαρά σε όλο τον δυτικό κόσμο, και ιδιαίτερα στην αγγλοσαξονική Δύση, κατά τη διάρκεια της περασμένης δεκαετίας. Μερικές φορές επικαλούνται ως αιτία τούς μετά την 11/9 κινδύνους, άλλοτε την υγεία, πάντα την ασφάλεια. Ο πειρασμός για παρακολούθηση της ζωής των ανθρώπων συχνά γίνεται ακαταμάχητος επειδή τώρα υπάρχει η τεχνολογία, που καθιστά τον έλεγχο αυτό εφικτό. Ο φόβος καλλιεργείται για να δικαιολογήσει την αδιάκριτη ψηφιακή παρακολούθηση και τις πανταχού παρούσες κάμερες.

Η ασφάλεια, όμως, δεν είναι η υπέρτατη αξία, ένας βωμός όπου να θυσιάζεται η ελευθερία. Απλώς, επειδή υπάρχουν όλο και περισσότερα εργαλεία για να ελέγχονται οι άνθρωποι, δεν σημαίνει ότι οι αρχές πρέπει να τα χρησιμοποιούν· και επειδή ατυχήματα συμβαίνουν, δεν σημαίνει ότι πρέπει να ζούμε σαν να είναι διαρκώς επικείμενα.

Αν έπρεπε να ξεχωρίσω τη στιγμή όπου ο ψίθυρος για τη χαμένη ελευθερία έγινε επίμονος θόρυβος, θα έλεγα ότι αυτό συνέβη στη διάρκεια των πρόσφατων εργασιών στο γραφείο των «Νιου Γιορκ Τάιμς» στο Λονδίνο για να εγκατασταθεί ένα υπερσύγχρονο τηλεπικοινωνιακό σύστημα. Χρειάστηκε να ξηλωθεί ένα μέρος του πατώματος, με αποτέλεσμα να αποκαλυφθεί ένας λαβύρινθος καλωδίων.

Την πρώτη φορά που ένας τεχνικός της εργολήπτριας εταιρείας με προειδοποίησε να προσέχω να μη σκοντάψω στα καλώδια, προσπάθησα να δώσω την εντύπωση ότι έλαβα υπ’ όψιν τη συμβουλή του. Τη δεύτερη φορά που χρησιμοποίησε τη λέξη «κίνδυνος», ένιωσα ανυπομονησία. Με την πέμπτη προειδοποίηση για φοβερό κίνδυνο, ο πρώην πολεμικός ανταποκριτής ξύπνησε μέσα μου αγανακτισμένος. Το Λονδίνο είναι πλέον μια πόλη όπου υπάρχουν σήματα προειδοποίησης για χαμηλά κλαδιά και σχεδιάζεται να περιτυλιχθούν οι στύλοι φωτισμού με μαλακό υλικό μήπως και κουτουλήσουν πάνω τους οι αφηρημένοι που μιλούν στο κινητό τους.

Η Βρετανία, η χώρα του Mind the Gap -της διάσημης πλέον προειδοποίησης «Προσοχή στο κενό μεταξύ συρμού και αποβάθρας» – έχει γίνει η χώρα του «Προσοχή στον αέρα που αναπνέετε».

Σε διάφορα βρετανικά σχολεία, λένε στα παιδιά να φορούν ειδικά γυαλιά όταν χρησιμοποιούν κόλλα, να αποφεύγουν να παίζουν με αυγοθήκες γιατί υπάρχει κίνδυνος σαλμονέλας, να φορούν κράνος όταν περπατούν κάτω από αγριοκαστανιές κ. ο. κ.

Στις ΗΠΑ, το «μάντρα» της ασφάλειας, οι απαγορεύσεις στο όνομα της υγείας και ο συνεχής βομβαρδισμός με σχετικά μηνύματα έχουν παρόμοιο ασφυκτικό αποτέλεσμα.

Δεν είναι αυτό το πνεύμα που οδήγησε τις αγγλοσαξονικές δυνάμεις στη φωτιά του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και στις ακτές της Νορμανδίας – για να απελευθερωθεί η Γαλλία, ας θυμηθούμε. Εκείνη η απελευθέρωση άφησε τη Γαλλία με συμπλέγματα που διήρκεσαν δεκαετίες. Δεν θα ασχοληθώ με αυτά, παρά μόνο για να πω ότι η αμηχανία των Γάλλων με τη λέξη «ελευθερία» είχε κάποια σχέση με εκείνη την εποχή.

Η Γαλλία, όμως, είναι σήμερα πιο ελεύθερη από τους Αγγλοσάξονες εξαδέλφους της, από μία σημαντική άποψη. Μια βαθιά γαλατική δυσπιστία απέναντι στην τεχνολογία και την ανώνυμη αποτελεσματικότητα -συνδεδεμένη με έναν βαθύ σεβασμό για την κοινότητα- έχει αποτρέψει σε μεγάλο βαθμό την αιχμαλώτιση στη high-tech νεωτερικότητα. Πρόκειται για μια φυλάκιση που μαντρώνει την ψυχή περισσότερο από οποιοδήποτε «δημευτικό» ποσοστό φορολόγησης.

kathimerini

Advertisements
This entry was posted in Ενδιαφέροντα and tagged , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s